Opstellingen
Je familiesysteem & jij als hooggevoelige mantelzorger
Als hooggevoelige mantelzorger voel je vaak veel aan.
Niet alleen van degene voor wie je zorgt, maar ook van wat er in je familie of omgeving speelt. Soms merk je dat je veel verantwoordelijkheid draagt, steeds dezelfde patronen tegenkomt of jezelf moeilijk kunt losmaken van wat anderen nodig hebben.
Met een opstelling kunnen we zichtbaar maken wat er onder de oppervlakte meespeelt.
Ik werk veel met tafelopstellingen. Daarbij gebruiken we houten poppetjes of andere symbolische voorwerpen die jij op gevoel neerzet.
Door letterlijk te zien hoe mensen, gevoelens, verantwoordelijkheden en gebeurtenissen zich tot elkaar verhouden, ontstaat er vaak meer inzicht in wat er in jou en om jou heen gebeurt.
Dat past mooi binnen de KOM THUIS-route: eerst zien en herkennen wat er speelt, daarna onderzoeken wat bij jou hoort en wat je misschien mag loslaten of teruggeven.
Jij bent onderdeel van verschillende systemen
Iedereen maakt deel uit van systemen.
Het eerste en vaak belangrijkste systeem is het gezin waarin je bent geboren: je gezin van herkomst.
Daar horen niet alleen je ouders, broers en zussen bij, maar ook eerdere generaties kunnen van invloed zijn op hoe er binnen een familie wordt omgegaan met verlies, verantwoordelijkheid, emoties, zorgen en verwachtingen.
Daarnaast ben je onderdeel van andere systemen, zoals:
- je eigen gezin;
- je relatie;
- je familie;
- je werk;
- een vereniging;
- een vriendengroep;
- andere groepen waarvan je deel uitmaakt.
Binnen ieder systeem neem je een bepaalde plek in.
Soms past die plek goed bij je. Soms heb je ongemerkt een rol op je genomen die veel van je vraagt.
Dat zie ik vaak bij hooggevoelige mantelzorgers.
Je voelt veel aan, neemt verantwoordelijkheid en probeert de rust te bewaren. Daardoor kun je makkelijk meer gaan dragen dan eigenlijk van jou is.
De drie systemische principes
Binnen systemisch werken wordt vaak gekeken naar drie belangrijke principes.
Iedereen hoort erbij
Iedereen die onderdeel is van een systeem heeft daarin een plek.
Wanneer iemand wordt vergeten, buitengesloten of wanneer er over iemand niet gesproken mag worden, kan dat invloed hebben op de rest van het systeem.
Iedereen heeft een eigen plek
Binnen een familiesysteem heeft ieder familielid een eigen positie.
Kinderen zijn kinderen en ouders zijn ouders.
Soms neemt een kind — bewust of onbewust — veel verantwoordelijkheid op zich. Bijvoorbeeld door voor een ouder te zorgen, de vrede te bewaren of emotioneel sterk te moeten zijn.
Later kan dat patroon zich blijven herhalen.
Balans tussen geven en ontvangen
In relaties tussen volwassenen is een zekere balans tussen geven en ontvangen belangrijk.
Als jij lange tijd vooral geeft en weinig ontvangt, kan dat je uitputten.
Voor mantelzorgers is dit vaak heel herkenbaar.
Zorgen komt soms vanzelf. Ontvangen, hulp vragen of ruimte innemen voor jezelf kan veel moeilijker zijn.
Een opstelling kan zichtbaar maken hoe dat bij jou werkt.
De fontein als metafoor voor je familiesysteem
Els van Steijn beschrijft in haar boek De Fontein – Vind je plek het familiesysteem als een fontein met verschillende schalen.
Iedere generatie heeft daarin een eigen plek.
Boven jou staan de generaties vóór jou: je ouders, grootouders en eerdere generaties.
Jij staat op jouw eigen plek binnen jouw generatie.
Onder jou staan eventuele kinderen en de generaties die daarna komen.
De metafoor helpt om te kijken naar vragen als:
- Sta ik op mijn eigen plek?
- Draag ik iets voor iemand anders?
- Neem ik verantwoordelijkheid die eigenlijk niet bij mij hoort?
- Kan ik ontvangen van de mensen vóór mij?
- Kan ik geven zonder mezelf leeg te geven?
Voor veel mensen maakt zo’n beeld iets ingewikkelds ineens heel begrijpelijk.
Wat maakt een opstelling zichtbaar?
Bij een tafelopstelling zet je poppetjes of voorwerpen neer die bijvoorbeeld mensen, gevoelens, situaties of delen van jezelf vertegenwoordigen.
Je hoeft vooraf niet precies te weten waarom je iets ergens neerzet.
We kijken samen naar wat je ziet en wat je daarbij voelt.
Een opstelling kan bijvoorbeeld inzicht geven in:
- patronen die zich steeds opnieuw herhalen;
- verantwoordelijkheden die je op je hebt genomen;
- geven en ontvangen;
- jouw plek binnen een familie of relatie;
- grenzen;
- loyaliteit;
- gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn;
- de vraag wat werkelijk van jou is en wat niet.
Het gaat niet om het zoeken naar schuld.
Het gaat om begrijpen wat er speelt en ontdekken wat jij nodig hebt om weer meer ruimte te ervaren.
Werken met poppetjes, placemats en symbolen
Ik werk niet alleen met poppetjes op tafel.
Soms gebruiken we ook placemats, kaarten, stenen of andere voorwerpen op de grond.
Daarmee kunnen we bijvoorbeeld verschillende mensen, gevoelens, keuzes of hulpbronnen een plek geven.
Je kunt er letterlijk tussen gaan staan en ervaren wat er verandert wanneer je ergens anders gaat staan of iets verplaatst.
Dat maakt systemisch werken heel concreet.
Je hoeft dus niet alles te kunnen uitleggen.
Je mag kijken, voelen en ervaren.
Van inzicht naar verandering
Een opstelling kan je inzicht geven, maar daar hoeft het niet bij te blijven.
Samen onderzoeken we wat je met dat inzicht kunt doen.
Misschien ontdek je dat je:
- meer op je eigen plek mag gaan staan;
- minder verantwoordelijkheid hoeft te dragen;
- beter mag ontvangen;
- grenzen duidelijker mag voelen en aangeven;
- iets mag teruggeven wat niet van jou is;
- jezelf en anderen anders kunt gaan zien.
Voor mij sluit dit sterk aan bij de KOM THUIS-route.
Thuiskomen bij jezelf betekent namelijk ook leren herkennen:
Wat is van mij?
Wat is van de ander?
Waar verlies ik mezelf?
En wat helpt mij om weer terug te keren naar mijn eigen plek?
Soms gebeurt er iets wat moeilijk in woorden te vangen is
Een opstelling kan je op een andere manier laten kijken naar iets waar je misschien al heel lang over nadenkt.
Doordat je het letterlijk vóór je ziet, kan er ineens iets op zijn plek vallen.
Soms ontstaat er herkenning.
Soms rust.
Soms zie je ineens waarom je steeds opnieuw hetzelfde doet.
En soms voel je vooral: ja… dit klopt.
Dat is vaak moeilijk vooraf uit te leggen.
Je moet het eigenlijk een keer ervaren.
Herken jij dit?
Misschien merk je dat je als hooggevoelige mantelzorger:
- steeds meer verantwoordelijkheid naar je toe trekt;
- moeilijk nee kunt zeggen;
- jezelf verantwoordelijk voelt voor hoe anderen zich voelen;
- veel geeft en weinig ontvangt;
- steeds in dezelfde patronen terechtkomt;
- weet dat iets niet meer werkt, maar niet goed weet hoe je het kunt veranderen.
Dan kan een opstelling een passende werkvorm zijn.
Niet omdat een opstelling alle antwoorden geeft, maar omdat het je kan helpen zichtbaar te maken wat je met alleen nadenken soms niet kunt bereiken.
Wil je ontdekken wat er bij jou meespeelt?
Tijdens een gratis KOM THUIS-sessie kijken we samen waar jij nu staat.
Wat draag je?
Waar loop je op leeg?
Waar raak je jezelf kwijt?
En welke eerste stap kan jou helpen om weer dichter bij jezelf te komen?
Een tafelopstelling kan daarbij een passende werkvorm zijn, maar dat hoeft niet.
We beginnen bij jou.